"Dynamika procesu twórczego" Aleksandra Tokarz

Aleksandra Tokarz „Dynamika procesu twórczego”
Dr hab. Aleksandra Tokarz jest min. wykładowcą psychologii oraz ekspertem w „Centrum innowacji, transferu technologii i rozwoju” na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Przedmiotem jej badań są motywacyjne
i emocjonalne mechanizmy aktywności twórczej (artystycznej i naukowej), a także motywacja wewnętrzna
i jej właściwości, metody wzbudzania i stymulowania motywacji osiągnięć i motywacji poznawczej. Aktualne badania dr hab. A. Tokarz dotyczą problematyki motywacyjnych aspektów pracy, a szczególnie psychologicznych uwarunkowań wypalenia zawodowego, pracoholizmu oraz lenistwa. Drugi nurt badań skupia się na emocjonalnych determinantach działalności sportowej i muzycznej związanych zwłaszcza z publicznym wykonawstwem.
Aleksandra Tokarz jest autorką wielu publikacji poruszających główne tematykę twórczości min.: „Motywacja w procesie twórczym.”, „Stymulowanie motywacji sprzyjającej twórczej aktywności w szkole.”, „Kierowanie sobą
i konstruowanie działania.”. W 2005 roku A. Tokarz wydała książkę pt. „Dynamika procesu twórczego”. Książka została wydana przez wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Przedmiotem pracy jest analiza badań własnych autorki oraz innych badaczy dotyczących dynamicznych aspektów procesu twórczego oraz kilka prób syntezy prowadzącej do wskazania na podstawowe i dominujące mechanizmy motywacyjne, emocjonalne decydujące o przebiegu procesu twórczego, sprawności twórcy oraz urzeczywistnieniu rezultatu aktywności twórczej.
Autorka twórczość rozumie, jako działalność człowieka przynosząca rezultaty obiektywnie bądź subiektywnie nowie i wartościowe we wszystkich dziedzinach życia, szczególnie w kulturze, nauce i sztuce. Najistotniejsza teza dotyczy antynomicznej natury twórczości i procesu twórczego. Odniesienia tego twierdzenia są, w miarę możności ograniczone do podmiotu oraz zachodzących w nim procesów psychicznych, szczególnie emocjonalnych i motywacyjnych.
Książka podzielona jest na pięć rozdziałów. W pierwszym rozdziale autorka skupia się na koncepcji motywacji aktywności twórczej i działalności twórczej, która sama rozwijała i opracowywała.
Przedmiotem rozdziału drugiego moim zdaniem najciekawszego są emocje w procesie twórczym. Autorka podejmuje próbę utworzenia klasyfikacji emocji występujących w procesie twórczym oraz wyjaśnienia ich związku z hipotezami wyjaśniającymi różne aspekty procesu twórczego. Tokarz wyróżniła dwie grupy emocji związanych z poznawczymi aspektami procesu twórczego. Są to emocje poznawcze pozytywne i negatywne.
Do pierwszej grupy należy głównie ciekawość, zdumienie, zaskoczenie, pasja i fascynacja. Emocje negatywne obejmują nudę, znudzenie, obojętność, niechęć oraz znużenie. Emocje te powstają naprzemiennie, jednak
te pozytywne dominują. Najważniejszą z tych emocji jest ciekawość, stanowiąca podstawę kształtowania się zdolności i motywacji twórczych.
Rozdział trzeci zawiera rezultaty badań empirycznych o charakterze eksploracyjnym, które stanowiły jeden ze sposobów uzasadniania i modyfikacji opracowywanego modelu motywacji aktywności twórczej. Tokarz przyjęła za teoretyczną podstawę do powyższych rozważań wybrane twierdzenia koncepcji motywacji
T. Kocowskiego. Badania opisane w tym rozdziale były przeprowadzane na grupie pracowników uniwersyteckich min: profesorów, docentów i asystentów.
W rozdział czwartym autorka umieściła rozważania na temat przydatności metody psychobiograficznej
w badaniu procesu twórczego na przykładzie analiz jakościowych. Metoda ta służy objaśnianiu zdarzeń biograficznych za pomocą teorii psychologicznych, jej rezultatem jest rekonstrukcja osobowości w rozwoju, charakterystyka różnych faz jej życia i wskazanie na mechanizmy rekonstruowanych procesów.
Rozdział piąty to „Możliwości i ograniczenia w stymulowaniu aktywności twórczej”. Cześć ta zawiera próby udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w warunkach współczesnej szkoły można projektować oddziaływania stymulujące motywacje sprzyjające aktywności twórczej oraz jakie miejsce ma twórczość w potocznych przekonaniach studentów.
Recenzentem książki Aleksandry Tokarz był prof. dr. hab. Andrzej Strzałecki znawca psychologii twórczości. Przedmiotem zainteresowań i wieloletnich badań A. Strzałeckiego jest twórczość i jej uwarunkowania. Przytoczę kilka słów z recenzji Andrzeja Strzałeckiego: „Książka jest dziełem dojrzałego badacza procesów twórczych (…). Prezentowane rozważania są rezultatem nie tylko Jej rozległych lektur dotyczących twórczości, a więc obszaru, w którym Autorka prowadzi od lat intensywne badania i którego jest cenionym znawcą, ale i dziedzin pokrewnych, jak np. przykład dotyczących rozwoju dziecka, metod badania biografii, tak blisko związanych z metodami historio metrycznymi; wykorzystywanymi do badania twórców odległych nieraz epok, wreszcie zagadnień metodologicznych.”
Książka Aleksandry Tokarz pt. „Dynamika procesu twórczego” jest idealna lekturą dla psychologów
i pedagogów, osób zainteresowanych pojęciem twórczości oraz badaniami nad twórczością. Aleksandra Tokarz jest wybitnym badaczem i znawcą tematyki twórczości, a książkę „Dynamika procesu twórczego” autorstwa pani Tokarz recenzował sam profesor Andrzej Strzałecki, a to świadczy o dużej wartości i klasie tej lektury.
Książka: „Dynamika procesu twórczego”
Aleksandra Tokarz, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2005


Autorem tego wpisu gościnnego jest Patrycja Stalewska.