"Edukacja Kreatywna" Anny Sajdak

Recenzja książki Anny Sajdak pt. Edukacja Kreatywna
Dr Anna Sajdak – Adiunkt w Zakładzie Pedagogiki Szkolnej, absolwentka kierunku Pedagogika (specjalność Nauczanie Początkowe) Uniwersytetu Jagiellońskiego, prezes Krakowskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego. Autorka książki pt. Edukacja kreatywna wydanej przez wydawnictwo WAM.
Pisarka w ciekawy i zrozumiały sposób podejmuje temat twórczości oraz koncepcje i praktyki edukacji kreatywnej. Jest napisana przystępnym językiem,
bez zbędnej naukowej wyniosłości. Postaram się pokrótce przedstawić jej zawartość.
W pierwszej części autorka przedstawia jak zmieniało się pojęcie twórczość. Od czynności możliwej tylko dla Boga (tworzenia z niczego) do „tworzenia nowego” – działalności możliwej dla człowieka.
Zostają przedstawione trzy obszary, w których dokonuje się rozpoznania kreatywności:
1. Dzieło
Miarą twórczości staje się przede wszystkim nowość i cenność. Nierzadko, procesem twórczym nazywano proces, który w efekcie prowadził do powstania dzieła spełniającego kryteria nowości i cenności.
Jak odróżnić dzieło twórcze od nietwórczego? Ważne, aby uświadomić sobie kryteria twórczości. Są to między innymi:
• Powszechne uznanie wyjątkowości dzieła,
• Zakwalifikowanie się do kanonu wiedzy zawartej w encyklopediach
i leksykonach,
• Opinia ekspertów.
2. Następnym obszarem jest osobowość twórcza
Anna Sajdak odwołuje się tutaj do cech osobowości twórczej wg. A. Maslowa:
• poczucie humoru
• spontaniczność (większa niż normalnie)
• Zdolność do łączenia tego, co przeciwstawne w całość
• Niezależność od wpływów otoczenia
• Akceptacja własnych myśli, uczuć.
3. Trzeci obszar dotyczy psychologicznych koncepcji procesu twórczego.
Pod tym skomplikowanym hasłem kryją się klasyczne koncepcje psychologii twórczości, czyli takie, które zostały wypracowane jako przynależne
do podstawowych prądów myśli psychologicznej.
Według każdej z teorii proces twórczy, to:
a) teorie asocjacyjne – kojarzenie idei. Ważne, aby były odległe i nietypowe.
b) teorie postaciowe – rozwiązywanie problemu (problemem jest niekompletna struktura lub jej brak) poprzez wgląd, dostrzeżenie ukrytych związków
i uzupełnieni całości o brakujące elementy.
c) behawioryzm
d) psychologia poznawcza – zwraca uwagę na szereg elementów towarzyszących procesowi twórczemu.
e) psychoanaliza – powiązana z nieświadomą pracą umysłu. Wallas wypracował czterofazowy proces twórczy:
1. preparacja (nazwanie zadania)
2. inkubacja (powstawanie pomysłu)
3. iluminacja (nagłe znalezienie rozwiązania)
4. weryfikacja (udoskonalanie rozwiązania)
Następnie Sajdak zapoznaje czytelnika z nieklasycznymi koncepcjami twórczymi, które pozwolę sobie jedynie wymienić.
1. Koncepcja J. P. Guilforda (autor teoretycznego modelu funkcjonowania intelektu zawierający 120 elementarnych zdolności człowieka)
2. Koncepcja E. Nęcki (autor triady kryteriów twórczości, pozwalającej
na trafniejszy wgląd w istotę kreatywności)
Ciekawie zostają opisane założenie wstępne:
1. Twórczość jest zjawiskiem rozpoznawalnym. Przestano uważać twórczość
za coś magicznego. Obecnie jest często poszukiwana w testach przy rekrutacji do nowej pracy lub na uczelnię.
2. Twórczość jest zjawiskiem powszechnym – dotyczy to zaprezentowanego wcześniej przejścia od momentu, gdy Twórcą był jedynie Bóg, do czasów kiedy może być nim każdy z nas. Co ważne, obecnie twórczość nie jest zwrotem używanym jedynie w odniesieniu do sztuki. Dzięki temu stała się cechą każdego człowieka, nie tylko wielkich artystów.
3. Twórczość jest zjawiskiem poddającym się stymulacji. Myślenie twórcze można pobudzać przez różnorodną aktywność.
4.
Autorka obok interesujących koncepcji zamieszcza ważne dla pedagoga twórczości wskazówki T. Lewowickiego. Np.:
1. Ceń twórcze myślenie.
2. Zwiększaj wrażliwość dzieci.
3. Stwarzaj zarówno okresy aktywności jak i spokoju.
4. Stwarzaj sytuacje wymagające twórczego myślenia.
Dobrze, aby każdy nauczyciel a także rodzic zapoznał się z tymi hasłami. Mogą pełnić one nieocenioną pomoc w kształtowaniu twórczości u dzieci.
Przykład eksperymentu szkolnego początku XX wieku
 Ideologia transmisji kulturowej
Idea ta mówi, że najważniejszym i jedynie słusznym zadaniem kształcenia
i wychowywania jest dialog z przeszłością, przekazywanie zasobów wiedzy, kompetencji, norm i wartości wypracowanych w latach przeszłych. Nie jest to do końca poprawna idea ze względu na niektóre nauki (szkoły nazistowskie, komunistyczne itp.)
Idea wolności w edukacji a idea twórczości
W nawiązaniu do wspomnianej przed chwilą ideologii transmisji kulturowej i jej negatywnych oddziaływań idea wolności ma głębokie zastosowanie. Według niej to społeczeństwo, z wybitnymi znawcami na czele, decyduje, jakie treści mają być przekazywane w szkole, zdobycie jakich umiejętności jest pożądane oraz jakie reguły moralne powinny być ukazane młodym i chłonnym umysłom.
Wolność a twórczość
W tym miejscu autorka słusznie, jako najważniejszą przedstawia Marię Montessori, twórczynią idei wychowania bez przymusu. Wielokrotnie podkreślała, że rozwój osobowości dziecka powinien zmierzać ku zdobyciu pewnej niezależności od społeczeństwa, zdolności kierowania się własnym rozumem
i wolnym decydowaniu o sobie. Spontaniczna aktywność dzieci skutkuje wolną osobowością, a to dzięki wyzwoleniu się od dorosłych
i posługiwania się zwiększoną samodzielnością.
W poszukiwaniu złotego środka.
Wartą podkreślenia jest zgoda Anny Sajdak z wieloma twórcami koncepcji szkolnych dotyczących przyznania dziecku prawa kierowania własnym rozwojem poprzez wolne decydowanie o sobie. Oczywiście, granice tej wolności są określane przez każdego twórcę teorii w inny sposób. Jednakże niesamowicie ważna jest akceptacja nauki metodą prób i błędów, działanie według tego, co dyktuje nam serce oraz rozum.
Każdy rodzic lub nauczyciel czytający tę książkę powinien zapoznać się
z szeregiem praw ucznia, uznawanych tutaj jako „wolność do”:
1. Do wyrażania swej indywidualności
2. Do samostanowienia o sobie
3. Do samodzielnego ustanawiania toru nauki
4. Do prawdy, swobodnego wypowiadania się
5. Do samodzielnego sprawdzania wyników własnej pracy.
Oprócz części czysto teoretycznej czytelnik może zapoznać się z interesującymi kreatywnymi technikami pracy. Wśród wielu wymienionych, najbardziej przypadła mi do gustu idea skautingu C. Freineta. W programie szkolnym zamiast tradycyjnych standardów osiągnięć szkolnych w obrębie tradycyjnych przedmiotów pojawiły się sprawności obowiązkowe i dodatkowe, których idea została zaczerpnięta właśnie ze skautingu. W ramach tych sprawności dziecko ma prawo wyboru tych, które najbardziej go zainteresują.
Freinet nie daje jednak swoim uczniom całkowitej swobody podążania
za własnymi zainteresowaniami. Zadaniem nauczyciela było przygotowanie planu miesięcznego dla każdej klasy. Robił to na podstawie rocznych planów pracy zawierających oficjalne programy nauczania. W tym miejscu zaczynała się aktywność ucznia, który na podstawie planu miesięcznego organizował indywidualne plany tygodniowe. Codzienne zajęcia były rozliczane
w sprawozdaniu. Uczeń zobowiązywał się w planie indywidualnym zrealizować określone zadania, za które brał pełną odpowiedzialność.
Taki długotrwały trening planowania i wywiązywania się ze swoich obowiązków dawał możliwość sprawdzenia możliwości własnych ucznia, podejmowania dobrych decyzji a także ponoszenia odpowiedzialności za naukę i zobowiązania. Myślę, że właśnie z tego powodu ta metoda w sposób szczególny przypadła
mi do serca.
Książka Edukacja kreatywna Anny Sajdak jest interesującą prezentacją zagadnienia twórczości. Autorka w sposób zrozumiały przybliża wiele idei zamieszczając dodatkowo własne komentarze. Niezaprzeczalnym atutem dzieła jest powoływanie się i dokonywanie interesującego studium porównawczego koncepcji wielu uznanych nazwisk pedagogów i twórców teorii kreatywności – np. M. Montessori, O. Decroly, W. H. Kilpatrick. Dzięki temu widać, jak bardzo są to idee aktualne w XXI wieku.
Czytając daje się odczuć ogrom wiedzy, którym dysponuje Anna Sajdak na temat kreatywności. Dzięki temu ma się pewność, iż czyta się naprawdę kompetentne dzieło.
Recenzja książki Anny Sajdak pt.docx


Autorem tego wpisu gościnnego jest Marta Trębicka.