Książka „Teoria Twórczości”, Cz. 1/4

„Teoria twórczości” Andrzeja Góralskiego to przede wszystkim zbiór esejów filozoficznych i pedagogicznych. Jest to książką, która opisuje najważniejsze zagadnienia związane z twórczością, jej istotę oraz metody poznania. Całość napisana jest z perspektywy człowieka pragnącego zostać twórcą. Ukazane są w niej przykłady różnych rodzajów twórczości np. matematyczna czy poetycka, które ukazują wielką różnorodność tego zagadnienia.

Książka ta pomaga czytelnikowi poznać zagadnienie twórczości oraz składania do refleksji nad dalszą pracą nad sobą w kierunku jej rozwijania. Pokazuje, że to w jakim stopniu będziemy twórczy zależy od nas, od naszej pracy i zaangażowania. Uświadamia nam, że możemy „trenować” naszą twórczość. Pozwala odbiorcom na wdrożenie się w twórczość, nauczycielom zaś na wprowadzenie innowacji na lekcjach. Innowacje mające na celu rozwijanie umiejętności twórczych w postawach uczniów.

Książka Andrzeja Góralskiego pt.
Andrzej Góralski „Teoria Twórczości”

Książka została wydana w 2003 roku przez Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej w Warszawie. Liczy sobie nieco ponad 200 stron. Kupić można w Księgarni APS za kilkanaście złotych.

Recenzja

Sięgając po raz pierwszy po książkę, czytelnikowi może wydawać się, że będzie ona akademickim podręcznikiem dla przyszłych nauczycieli. Że dotyczyć one będzie tematu twórczości, zdolności, kreatywności i innych pojęć oraz zjawisk bliżej lub dalej z nimi związanych. Jednak otwierając książkę, na stronie trzeciej uważny czytelnik może mieć wątpliwości. Podtytuł „Eseje filozoficzne i pedagogiczne” podpowiada, że oprócz nauk pedagogicznych znalazło się w niej również miejsce na rozważania filozoficzne. W takim razie to nie tylko zbiór zasad wychowania, metod kształcenia i form organizacji procesów kształcenia osób twórczych. Jest to także okazja do umiłowania mądrości (gr. φιλοσοφία, łac. philosophia). Spis treści nie pozostawia wątpliwości, że dzieło, to także eseje z pogranicza logiki, heurystyki, matematyki i geometrii, socjologii i poezji. Można by rzec – dzieło uniwersalne.

Cel powstania dzieła

Celem napisania tej książki, w zamierzeniach autora, było uchwycenie zasadniczych zagadnień z dziedziny teorii twórczości. Stara się ukazać je w dwóch perspektywach: filozofii oraz pedagogiki twórczości. Dzieło stanowi zbiór esejów poświęconych swoistemu fenomenowi zwanego twórczością. Owe eseje nie są odrębnymi bytami – każdy z nich uzupełnia się nawzajem; jeden esej staje się inspiracją do napisania drugiego, drugi do trzeciego – i tak dalej. Jeżeli miałbym pokusić się o usystematyzowanie tego dzieła, podzieliłbym je na takie rozdziały:

  • istota twórczości
  • ideały teorii twórczości
  • poznanie i metody twórczości
  • zastosowania intuicjonizmu syntetycznego
  • wzorce twórczości
  • warsztat teorii twórczości
  • pedagogika twórczości

Wyspy na Morzu Twórczości

W trakcie czytania książki (a czytałem ją w różnych miejscach – dom, praca, uczelnia, komunikacja miejska) przyszła mi w pewnym momencie do głowy pewna myśl. Jest to książka o strukturze luźnej ale usystematyzowanej. Każdy z tych esejów żyje, na pierwszy rzut oka, własnym życiem, ale pełne zrozumienie całego dzieła daje dopiero przeczytanie oraz – koniecznie! – przemyślenie wszystkich.

Czytając poszczególne eseje czytelnik ma wrażenie jakby były one swoistymi wyspami oddalonymi od siebie na pewną odległość do których można się dostać przy pomocy statku. Na każdej z tych wysp na czytelnika czeka niezapomniana przygoda związana z wybranym zagadnieniem związanym z teorią twórczości:

  • natura twórczości
  • człowiek jako twórca
  • tworzenie i urzeczywistnianie idei
  • poznawanie twórczości
  • intuicjonizm syntetyczny
  • mądrość i głupota
  • metafora
  • fenomen twórczości
  • logika czynu
  • heurystyka
  • intuicja
  • konstruowanie metod heurystycznych
  • wzorce twórczości
  • mistrzostwo
  • indywidualność
  • formowanie elit
  • celowo dobrane zestawy zadań
  • samouctwo
  • skuteczność
  • memoriał Eulera
  • statystyka kwalitatywna
  • twórczość w matematyce
  • zdarzenie rozmyte
  • krajobraz
  • poezje
  • droga
  • podejmowanie wyzwań życia
  • miłość
  • wspólnota
  • odpowiedzialność

Mieszkańcy odwiedzanych wysp

Ponadto na każdej z tych esejów-wysp można spotkać jego mieszkańca, który nam opowiada o danej wyspie: w eseju o trafności metafory możemy spotkać Jose Ortegę y Gasseta, Mariana Przełęckiego; w tym o ujęciach fenomenu twórczości – Zdzisława Cackowskiego; esej o logice czynu to spotkanie z Tadeuszem Kotarbińskim; Kartezjusza, Andrzeja Grzegorczyka, Georga Polyę, Janusza Kuczyńskiego oraz Krzysztofa Kieślowskiego odnajdziemy w eseju o wzorcach twórczości; w innych esejach możemy również spotkać się z Leonardem Eulerem, Stanisławem Ulamem i innymi. Oczywiście nie mogło również zabraknąć wysp zamieszkałych przez Autora książki – eseje na temat intuicjonizmu syntetycznego, heurystyk heurystyk, logiki intuicji, metod konstruowania metod heurystycznych, formowania elit, samouctwa, uwag o skuteczności, statystyki kwalitatywnej oraz autorskich poezji.

Tematyka książki

Jest to z pewnością książka potrzebna w dzisiejszym świecie. Ukazuje bardzo szeroki horyzont myślowy związany z teorią twórczości. Dowiemy się między innymi z niej, dlaczego mądrość nazywamy „jedynością sedna, owocem prawdy, chronionym otuliną dobra i piękna” a głupotę „mgławicowością i rozproszeniem, ułamkowością pojęć, wielorakością nieporadności bycia i nieudatności tworzenia„.

Dlaczego „mistrzem jest ten, kto daje świadectwo osiągalności wizji i zmiany świata, kto działa twórczo, w zgodzie z daną mu miarą konieczności i możliwości, kto osiągnął wybitną sprawność dokonań, kto jest wzorem spełnionego społeczeństwa i czyimś nauczycielem„. Dowiadujemy się również czym jest synergia zniewolenia, jak przebiega intuicjonizm syntetyczny i czym powinna być każda metafora. Jakie są ujęcia i perspektywy fenomenu twórczości, na czym polega heurystyka informatyczna i dlaczego „logika czynu jest źródłem, z którego daje się wyprowadzić liczne wzorce działań przygotowujących, umożliwiających i wspierających dokonania twórcze„. Co należy do obszaru heurystyk, dlaczego logika intuicji jest istotnym i głównym składnikiem logiki twórczości, jak powinny być skonstruowane metody heurystyczne. Jakie są przykłady wzorców twórczości i jak się zmieniały w ciągu wieków, jak powinny być dobrane zestawy zadań, czym jest zdarzenie rozmyte, dlaczego turystyka jest szczególną formą twórczości i inne bardzo ciekawe zagadnienia zawarte na 216 stronach książki.

„Teoria twórczości” to nie tylko eseje – mamy tu do czynienia również z licznymi odniesieniami do innych książek: zarówno odniesienia bezpośrednie po każdym eseju jak i odniesienia pośrednie stanowiące syntezę tej książki. Zarówno jedne jak i drugie sięgają w głąb tytułowego tematu i jeszcze bardziej rozszerzają rozważania na wybrany temat.

„Teoria twórczości” to także ilustracje do niektórych esejów: ilustracja amonitu, który jest przykładem zrównoważonego i harmonijnego współdziałania możliwości i konieczności; reprodukcje obrazów Hieronima Bosha, Kazimierza Malewicza, Leonarda da Vinci, Salvadora Dali, Grzegorza Strumiłły, Pablo Picasso oraz reprodukcja przedstawiająca czarnofigurową amforę panatenajską.

Podsumowanie

Książka stała się dla mnie niesamowitą przygodą na Morzu Twórczości. Nie sposób było się nudzić podczas jej czytania. Język książki momentami był trudny, jednak po kilku esejach można się do stylu przyzwyczaić i chłonąć kolejne akapity bez żadnych trudności. Czytelnik po skończonej lekturze ma wrażenie spełnienia i zadowolenia – czuje się jak podróżnik, który odbył długą i wyczerpującą podróż po Morzu Twórczości, jednak owa ekspedycja stała jest dla niego czymś niepowtarzalnym. Świat Twórczości jest niesamowitym światem, pełnym nieoczekiwanych zwrotów, bohaterów, zadziwiających zjawisk i niezapomnianych przygód. Stała się dla mnie wielkim przeżyciem. Polecam tę książkę wszystkim: pedagogom, psychologom, nauczycielom, socjologom, naukowcom, humanistom, filozofom, artystom. Jest to książka dla każdego. Jeżeli nawet ktoś nie jest gotów odbyć podróż od początku do końca, zawsze może sobie wybrać swój własny kurs i odwiedzić tylko niektóre wyspy. Każdy znajdzie w tej książce coś dla siebie.

Eseje zawarte w książce

  1. Aere perennius
  2. Celowo dobrane zestawy zadań
  3. Człowiek i twórca
  4. Heurystyka, czyli ars inveniendi
  5. Heurystyki heurystyki
  6. Ku logice intuicji
  7. Logika czynu – źródłem
  8. Memoriał Eulera
  9. Metoda konstruowania metod heurystycznych
  10. O indywidualności
  11. O mistrzostwie
  12. O miłości, po prostu
  13. O mądrości i głupocie
  14. O naturze twórczości
  15. O odpowiedzialności
  16. O samouctwie
  17. O tworzeniu i urzeczywistnianiu idei
  18. O ujęciach fenomenu twórczości
  19. Pedagogika twórczości jako środek formowania elit
  20. Podejmowanie wyzwań życia
  21. Poezje
  22. Poznawanie twórczości
  23. Proponuję intuicjonizm syntetyczny
  24. Przygoda ze „zdarzeniem rozmytym”
  25. Spostrzeżenia matematyczne
  26. Trafność metafory
  27. Uczłowieczenie krajobrazu
  28. Urzeczywistnianie wspólnotowości
  29. Uwagi o skuteczności
  30. W drodze
  31. Wzorce twórczości

Recenzje wybranych esejów z powyższej listy znajdziesz w następnych częściach artykułu.


  • Wpis był publikowany w ponad 20 częściach w okresie od kwietnia 2011 do stycznia 2015.
  • Autorami tego wpisu gościnnego są studenci warszawskiej Akademii Pedagogiki Specjalnej, m.in.: Magda Adamowicz, Justyna Kucharska, Marlena Przybylska, Przemysław Rapacz, Marta Wilk.
  • Zdjęcie okładki pochodzi z: Księgarnia Akademicka.Com