Książka “Teoria Twórczości”, Cz. 3/4

Przed Wami kolejny zestaw recenzji esejów zawartych w książce profesora Andrzeja Góralskiego “Teoria twórczości”. Nie jest to oczywiście zbiór kompletny. Pozostawiam kilka esejów do oceny własnej każdego czytelnika. Pełna lista esejów oraz odnośniki do pozostałych części artykułu znajdują się na końcu artykułu.

O miłości, po prostu

W swojej książce “Teoria twórczości” Andrzej Góralski opisuje wiele zagadnień powiązanych z twórczością, samorozwojem oraz wpływem wspólnoty na jednostkę. Podejmuje w niej także dyskurs na temat zagadnień codziennych, a jakże ważnych. Tak jest, między innymi w rozdziale “O miłości, po prostu”. Autor poprzez poiesis próbuje ukazać w nim kwestię ważną, nie bójmy się tego powiedzieć, dla każdego człowieka.

Rozprawa ta, ledwie kilku stronicowa, dzieli się na kilka części. W pierwszej, podejmuje próbę rozłożenia zadania, jakim jest napisanie wiersza, na mniejsze części oraz nakreśla schemat kroków, które nastąpią po dokonaniu poiesis. W drugiej części umieszcza list, zarys planu oraz wiersz, w trzeciej analizuje swój wytwór, natomiast w czwartej podsumowuje całość.

Pierwsza część zawiera odniesienia do rozdziału o intuicjonizmie syntetycznym, który zostaje wykorzystany w późniejszych częściach. Autor zakłada dokonanie analizy poeisis jako wytworu oraz interpretację treści. A następnie skonfrontowanie go z treściami wyniesionymi z wykładu ontologii miłości, zapamiętanymi tak przez niego, jak i przez jego współpracowników. Skutkiem tej konfrontacji ma być decyzja, czy kontynuować przedsięwzięcie, czy je jednak zakończyć.

Osią drugiej części jest utwór liryczny, w którym Andrzej Góralski przekazuje swoje, świadome i nieświadome przekonania i odczucia względem miłości. Analizę i recenzję tej części pozostawiam Wam, czytelnicy, ponieważ nie sposób narzucić nikomu własnej interpretacji dzieła.

W trzeciej, przedostatniej i najbardziej rozbudowanej części, autor podejmuje próbę analizy własnego dzieła. Zwraca uwagę na odniesienia strof względem siebie. Wyjaśnia sens metafor, a następnie podsumowuje swoją analizę i w kilku krótkich zdaniach streszcza ją. W dalszych paragrafach snuje rozważania nad znaczeniem użytych przez siebie wyrażeń. Na koniec przytacza swoje wcześniejsze notatki, które powstawały w trakcie pisania wiersza, a także próbuje pokrótce objaśnić każdą z nich.

Czwarta część rozprawy jest częścią podsumowującą i syntezującą dotychczasowe rozważania. Zastanawia się, czy jego uprzednie działania są spójne oraz dokonuje porównania ich, zwracając uwagę na kwestie odróżniające je od siebie.

Przedstawiona przez profesora Góralskiego rozprawa o miłości, została ujęta w iście prakseologicznym stylu, co pozwala nam spojrzeć na tę kwestię z zupełnie nowej perspektywy. Jest to niewątpliwie artykuł poszerzający horyzonty.

O mądrości i głupocie

Profesor Andrzej Góralski wybitny matematyk, metodolog oraz filozof przedstawia w swojej książce pt. “Teoria twórczości” rozdział o bardzo ciekawym tytule – “O mądrości i głupocie”. Porusza w nim zagadnienia nad którymi każdy z nas na pewno się zastanawiał. Każdy zastanawiał się, zapewne nie raz, jak zdefiniować tak podstawowe i zarazem oczywiste zagadnienia jakimi są mądrość i głupota. Ale jak wytłumaczyć znaczenie tak prostych a zarazem skomplikowanych słów. Tego zadania podjął się właśnie autor.

Na początku rozdziału przedstawia spojrzenie różnych wybitnych osób na te pojęcia. Dzięki takiemu przedstawieniu spisu aforyzmów i sentencji odwołujących się do samego pojęcia mądrości czy cech mędrca możemy powoli wytworzyć definicję czym jest mądrość a czym głupota. W kolejnych częściach rozdziału autor pomaga nam nakreślić spójne definicje tych słów.

Krok po kroku, jak to przystało na wybitnego matematyka, poddaje analizie poszczególne spojrzenia na definicje. Pozwala mu to rozwiązać zadanie, z którym wszyscy się spotykamy. A oto znaczenia podane przez profesora: “mądrość – jedynością sedna, owocem prawdy, chronionym otuliną dobra i piękna” , “głupota – mgławicowością i rozproszeniem, ułomnością ujęć, wielorakością nieporadności bycia i nieudatności tworzenia“.

Można śmiało przyjąć definicje podane przez autora, ale osobiście polecam przeczytanie tego rozdziału oraz zachęcam do stworzenia własnej definicji. Dzięki formie, w jakiej jest napisany rozdział, mamy możliwość swobodnie oddać się kontemplacji nad zagadnieniem – czym tak właściwie jest mądrość, a czym głupota?

O odpowiedzialności

Dokonanie twórcze powinno zawszy być dobre i cenne. Czasem jednak może płynąć z niego więcej niekorzyści i zła niż korzyści i dobra. Jako przykłady złego wykorzystania umiejętności twórczych prowadzących do skrajnie złych stanów rzeczy profesor Góralski podaje broń jądrową i inżynierię genetyczną.
Prawdziwy mistrz powinen być odpowiedzialny za skutki swoich dokonań. Dlatego też twórca nie rezygnując ze swojej wolności, tworząc według własnej wizji. Powinien również przewidywać skutki własnych dokonań i pracować nad ich urzeczywistnianiem tak by otrzymać dzięki nim więcej doba niż zła. Czasem obawa przed negatywnymi skutkami nie pozwala podarować światu własnych dzieł, które mogłyby przynieść wiele dobrego. Bywa jednak, że twórcę przepełnia duma z własnego dzieła, które poza jego kontrolą lub niewłaściwie użyte może wiele zła wyrządzić. Twórca nie powinien tworzyć wyłącznie z chęci zaspokojenia siebie czy osiągnięcia własnych korzyści. Nie powinien bać się tworzyć czegoś nowego, co mogłoby być przez innych negatywnie odebrane. Godząc nawiązywanie do tradycji z przeciwstawianiem się jej.

Twórczość będąc najważniejszym (…) środkiem do przezwyciężania błędu (…) jest zawsze dążeniem do doskonałości (…) jest także formą uczestnictwa w przemianach świata“. Twórca pozostaje jednak samotny, sam dochodzi do wiedzy, tworzy dzieło. Często jednak bywa niedoceniany i nierozumiany za życia, a gdy jego dzieło wpłynie na losy świata, sam zostaje wpisany do kart historii.

Każdy twórca kształtuje naszą rzeczywistość. Kierując się słowami autora nie lękajmy się tworzyć gdyż naszym celem jako twórców jest polepszanie świata. Pamiętajmy jednak, że każdy czyn niesie za sobą konsekwencje, zarówno dobre jak i złe. Bądźmy więc odpowiedzialni za to co ofiarowujemy światu, zapobiegając niebezpieczeństwom, jakie może nieść nasza działalność. Z naszej twórczości będą korzystać przyszłe pokolenia a my staniemy się dla nich wzorami do naśladowania. Bądźmy tego godni.

O samouctwie

Autor rozpoczyna od przywołania opracowanej przez Wincentego Okonia definicji kształcenia, które “realizuje się w procesach nauczania-uczenia się i samokształcenia“. Profesor Góralski docenia trafność tej definicji, proponuje jedynie zmianę z “przygotowania się do zmieniania świata“, na “przygotowanie się do zmieniania i zachowywania świata“. Z samouctwem wiążą się powinności: poznawcze, działaniowe i formowania osoby ludzkiej.

W następnej kolejności autor ponownie sięga do słownikowej definicji stworzonej przez Okonia, tym razem określającej, czym jest samokształcenie. “Samokształcenie jest to kształcenie poprzez własną działalność, której cele, treści, warunki i środki ustala sam podmiot. Samokształcenie osiąga optymalny poziom wtedy, gdy przekształca się w stałą potrzebę życiową człowieka, stanowiąc oparcie dla kształcenia ustawicznego“. Autor wyjaśnia, że samokształcenie jest procesem kształtowania samego siebie. Cele, treści oraz warunki tego procesu ustala podmiot kształcenia na podstawie dogłębnej analizy samego siebie, swoich dążeń i otaczającej go rzeczywistości. Podejmuje próbę, w mojej opinii udaną, zrozumienia, z czego wywodzi się geneza samouctwa. Jako punkty oparcia stawia postanowienie samodoskonalenia się i chęć osiągnięcia mistrzostwa. Centralną myślą swych rozważań, Profesor Góralski czyni słowa: “samouctwo jest jedną ze ścieżek, którą trzeba przejść dążąc do mistrzostwa“.

W dalszej części eseju, zastanawia się nad korzyściami wynikającymi z samouctwa. Takimi jak wolność, kształtowanie zaradności, odkrywczość, możliwość osiągnięcia mistrzostwa. Zwraca również uwagę na zagrożenia związane z tą formą kształcenia: nadmierna pewność siebie, zaniedbywanie obowiązków oraz pozorne mistrzostwo są destruktywne dla tej idei. Profesor Góralski proponuje, by wzorować się na wytworach mistrzów, pamiętając jednak o podejmowaniu własnych prób twórczych.

Wytwory naszego działania powinny mieć walor: nowości, cenności i trwałości. Dla osiągnięcia tego efektu, warto sięgnąć po trening twórczości, wraz ze wskazówkami w jakich pozycjach literackich szukać dalszych informacji. Profesor Góralski kończy swoje rozważania mottem, dla pragnących zmierzyć się z trudną, a zarazem pasjonującą sztuką samokształcenia: “dążenie do mistrzostwa jest realizacją jakiegoś ideału człowieczeństwa, ideału bycia wśród ludzi i w świecie“.

Uważam, że informacje zawarte w rozdziale są bardzo pomocne dla kogoś, kto chciałby samodzielnie doskonalić się i poszerzać wiedzę. Jak również zachęcają do podjęcia samokształcenia. Autor wyjaśnia wartość samokształcenia jako procesu pozwalającego rozwijać nasze zdolności i zainteresowania, której to często nie dostrzega współczesne społeczeństwo. Istotną informacją jest również to, że nie wszystko można zdobyć samemu a pogląd taki prowadzi do egoizmu. Często potrzebujemy czyjejś pomocy lub wzoru do naśladowania.

Zachęcającym do przeczytania tego eseju może być przesłanie:
dążenie do mistrzostwa jest realizacją jakiegoś ideału człowieczeństwa, ideału bycia wśród ludzi i w świecie; (…) wiedz kim jesteś, wiedz kim możesz się stać, wiedz kim pragniesz być, urzeczywistniaj te pragnienia, skutecznie!

Eseje zawarte w książce

  1. Aere perennius
  2. Celowo dobrane zestawy zadań
  3. Człowiek i twórca
  4. Heurystyka, czyli ars inveniendi
  5. Heurystyki heurystyki
  6. Ku logice intuicji
  7. Logika czynu – źródłem
  8. Memoriał Eulera
  9. Metoda konstruowania metod heurystycznych
  10. O indywidualności
  11. O mistrzostwie
  12. O miłości, po prostu
  13. O mądrości i głupocie
  14. O naturze twórczości
  15. O odpowiedzialności
  16. O samouctwie
  17. O tworzeniu i urzeczywistnianiu idei
  18. O ujęciach fenomenu twórczości
  19. Pedagogika twórczości jako środek formowania elit
  20. Podejmowanie wyzwań życia
  21. Poezje
  22. Poznawanie twórczości
  23. Proponuję intuicjonizm syntetyczny
  24. Przygoda ze “zdarzeniem rozmytym”
  25. Spostrzeżenia matematyczne
  26. Trafność metafory
  27. Uczłowieczenie krajobrazu
  28. Urzeczywistnianie wspólnotowości
  29. Uwagi o skuteczności
  30. W drodze
  31. Wzorce twórczości

Recenzje książki oraz wybranych esejów z powyższej listy znajdziesz w pozostałych częściach artykułu.


  • Wpis był publikowany w ponad 20 częściach w okresie od kwietnia 2011 do stycznia 2015.
  • Autorami tego wpisu są studenci warszawskiej Akademii Pedagogiki Specjalnej, m.in.: Magda Adamowicz, Justyna Kucharska, Marlena Przybylska, Przemysław Rapacz, Marta Wilk.

Data aktualizacji: