”Kształcenie uczniów zdolnych w polskiej edukacji” – Ośrodek Rozwoju Edukacji

Kształcenie uczniów zdolnych – proponowane metody i formy pracy

Uczeń zdolny potrzebuje indywidualizacji w procesie nauczania. ważnym zadaniem nauczyciela jest tworzenie programów, projektów i propozycji ciekawych zajęć, rozwijających zdolności uczniów o ponadprzeciętnym potencjale w codziennej pracy dydaktyczno-wychowawczej. Wybór form i metod pracy powinien być zawsze poprzedzony identyfikacją, obserwacją, zebraniem wywiadu i diagnozą zdolności.

I. Metody i formy pracy na lekcji
 Duża indywidualizacja
 Prowadzenie fragmentów lekcji przez ucznia
 Możliwość realizacji innych treści, materiału pogłębiającego i poszerzającego oraz treści
z dziedzin pokrewnych
 Różnicowanie prac klasowych i domowych
 Swoboda w wyborze formy i treści pracy
 Planowanie przez ucznia swojego rozwoju
 Korzystanie z konsultacji
 Realizacja treści w sposób holistyczny, interdyscyplinarny
 Udział w pracach badawczych, eksperymentach, projektach
 Dbałość o kształcenie kompetencji kluczowych
 Wykorzystywanie bogatych i zróżnicowanych źródeł informacji
 Rozszerzanie i pogłębianie materiału o treści z wyższego etapu edukacyjnego
 …

Wzbogacanie
 Pionowe (poszerzanie wiedzy)
 Poziome (pogłębianie wiedzy)

Akceleracja (przyspieszanie)
 Wcześniejsze rozpoczynanie nauki
 Podwójna promocja
 Promocja śródroczna
 Szybsze „przerabianie” materiału

Grupowanie
 tworzenie specjalnych ciągów klas wg poziomów zdolności

Indywidualizowanie pracy z uczniem zdolnym
 Indywidualny tok nauki
 Indywidualne programy nauczania
 Indywidualny plan działań wspierających
 Konsultacje, doradztwo, tutoring, mentoring
 Współpraca z mentorami, ekspertami (np. Współpraca z uczelniami), instytucjami
(np. Młodzieżowe Domy Kultury), programami (np. programy i projekty organizacji pozarządowych)

Poszerzanie treści
 Prowadzenie nauczania na wyższym poziomie
 Poszerzanie zakresu lektur,
 Prowadzenie dyskusji
 Przygotowywanie przez ucznia opracowań problemów otwartych o znaczeniu krajowym lub międzynarodowym (np. Przypuszczalne źródła energii w przyszłości, wzrost populacji ludzkiej, zanieczyszczenie środowiska itp.)

Rozwijanie zdolności poprzez:
 Konkursy, olimpiady, turnieje, kluby dyskusyjne, fora internetowe, projekty…,
 Przyspieszenie w nauczaniu nauki jednego lub więcej przedmiotów szkolnych i uczęszczanie przez ucznia na tego typu zajęcia ze starszą klasą lub w grupie różnowiekowej,
 Nauczanie specjalne: zindywidualizowany plan lekcji i zajęć pozalekcyjnych, nauczanie poza systemem klasowo-lekcyjnym,
 Korzystanie z rozszerzonego programu nauczania, klasy specjalne, szkoły np. Gila w toruniu,
 Dodatkowe zajęcia specjalistyczne.

II. Indywidualny tok nauczania
1. Działania diagnostyczne (mnogość narzędzi diagnozy)
2. Wybór opiekuna (występującego w roli tutora, mentora i sojusznika)
3. Tworzenie indywidualnych programów nauczania
4. Współudział ucznia w planowaniu ścieżki rozwoju – dążenie do coraz większej autonomii młodego człowieka
5. Wykorzystywanie „szybkich ścieżek” – akceleracja
6. Wykorzystywanie potencjału osób spoza szkoły (np. trener, instruktor, nauczyciel ze szkoły wyższego etapu edukacyjnego, nauczyciel akademicki, …)
7. Pomoc w nawiązywaniu przez ucznia współpracy z placówkami, które mogą wspierać jego rozwój w ramach indywidualnego toku nauczania (np. wyższe uczelnie, domy kultury, szkoły artystyczne, instytucje pozarządowe …)
8. Organizowanie psychologicznego wsparcia dla ucznia i jego rodziców/opiekunów prawnych
9. Dbałość o rozwijanie kompetencji psycho-społecznych ucznia.
10. Wsparcie finansowe (stypendium, środki na prowadzenie prac badawczych, itp.)
11. Konsultacje
12. Zapewnienie udziału w projekcie, eksperymencie, badaniach naukowych (zgodnie z profilem uzdolnień, włączanie w pracę zespołową)
13. Prezentacja osiągnięć ucznia (publikacje np. prac badawczych, wernisaże, koncerty, prezentacje medialne…)

III. Indywidualny program nauczania
1. Podstawa programowa z przedmiotu/przedmiotów punktem wyjścia do stworzenia programu
2. Diagnoza
3. Praca zespołu nad skonstruowaniem programu (przy współudziale ucznia, jego prawnych rodziców/opiekunów, innych nauczycieli, …)
 ustalenie zasad realizacji programu indywidualnego – zgoda na realizację na piśmie: ucznia, rodziców, nauczyciela opiekuna, do zatwierdzenia przez dyrektora szkoły
 uwzględnienie elastyczności i wariantowości w realizacji
 dbałość o holistyczny wymiar edukacji ucznia
 dobór najefektywniejszych form i metod pracy (zgodnie z diagnozą typu inteligencji/kanałów sensorycznych, itp.)
 atrakcyjny i realny harmonogram zajęć, uwzględniający zajęcia poza klasą i poza szkołą (współpraca z instytucjami oświatowo-kulturalnymi, uczelniami, ciekawymi ludźmi, mentorami, ekspertami, wymiany międzynarodowe, obozy…)
 stosowanie motywującego systemu oceniania, w tym ocenianie kształtujące
4. Prezentowanie osiągnięć ucznia
5. Monitoring i ewaluacja (w celu doskonalenia realizacji)
6. Współpraca z rodzicami, nauczycielami i innymi osobami pracującymi z uczniem
7. Dbałość o harmonijny rozwój ucznia, dobre relacje z rówieśnikami

A. Zajęcia pozalekcyjne
 klasy autorskie
 koła zainteresowań
 zajęcia z twórczości, kreatywnego myślenia, własnego rozwoju np. autoprezentacji, coachingu, zarządzania własnym potencjałem
 realizacja projektów (w tym: badawczych, interdyscyplinarnych)
 koła naukowe
 obozy naukowe
 seminaria, konferencje prowadzone dla zdolnych we współpracy (np. szkoły i samych zdolnych z uczelniami wyższymi – studenckimi kołami naukowymi – realizacja wspólnych projektów badawczych)
 udział w konkursach, zawodach
 panele dyskusyjne

B. Zajęcia pozaszkolne
 zajęcia na wyższej uczelni
 wolontariat studencki
 udział w studenckich kołach naukowych
 uczestniczenie w zajęciach instytucji kulturalno-oświatowych np. PAN
 udział w olimpiadach, festiwalach naukowych, artystycznych
 korzystanie z oferty specjalistycznych centrów wspierania zdolności w kraju i za granicą
 udział w spotkaniach z Top-Talentami ze świata biznesu – wsparcie w zaplanowaniu ścieżki kariery zawodowej, podzielenia się wiedzą dotyczącą rozwoju, wewnętrznego motywowania

Czego potrzebuje uczeń zdolny?
 wsparcia psychologicznego i pedagogicznego
 odpowiedzialnego opiekuna – mentora, tutora, przewodnika
 dużej, rozumnej swobody w działaniu
 udziału w planowaniu ścieżki rozwoju
 wsparcia finansowego (kryteria nie tylko socjalne) Ośrodek Rozwoju Edukacji
 motywowania do pracy przez ocenianie i możliwość prezentowania osiągnięć uczniów
 współpracy opiekuna z rodzicami, innymi nauczycielami, pedagogiem, psychologiem, osobami spoza szkoły pracującymi z uczniem
 dbałości o jego rozwój osobisty

Ośrodek Rozwoju Edukacji
Zespół ds. budowania Krajowego Systemu Wspierania Zdolności i Talentów, CODN 2009 r.


Autorem tego wpisu gościnnego jest Natalia Trych.

Data aktualizacji: