"Pedagogika Dramy" Krystyna Pankowska

Recenzja książki Krystyny Pankowskiej – „Pedagogika Dramy”.
Książka pani Krystyny Pankowskiej podzielona jest na trzy zasadnicze części. Pierwsza część zajmuję się podstawami dramy, druga opisuje dramę kreatywną, trzecia natomiast mówi o zagadnieniu dramy i wychowania.
Według autorki głównym powodem napisania tej książki było zatracenie przez wielu współczesnych ludzi rozumienia istoty życia. Powołuję się ona na słowa Ericha Fromma iż : „Wszystko jest dla człowieka ważne z wyjątkiem jego własnego życia. Istnieje on dla wszystkiego, ale nie dla siebie samego”.
Drama w książce jest ukazana jako sztuka życia. Książka zrodziła się również przeciwko wielu nieporozumieniom dotyczącym tego zagadnienia. Celem niniejszego dzieła jest ukazanie dramy jako sztuki wychowania.
W pierwszym rozdziale dowiadujemy się czy jest drama. A przede wszystkim czy jest drama edukacyjna. Jest to metoda dydaktyczno – wychowawcza angażująca ucznia do rozwiązywania różnych problemów przy wykorzystaniu całej jego wiedzy o świecie. Podstawą dramy jest rozgrywanie w różnych możliwych rolach, nowych nieznanych wcześniej, nieraz bardzo trudnych, sytuacji w celu ich zrozumienia, uwewnętrznienia, zdobycia wiedzy o sobie i innych ludziach. Następnie mamy opisany rozwój historyczny dramy. Gdzie początki tego pojęcia sięgają przełomu XIX i XX wieku. W trakcie rozwoju tego terminu wykreowały się pewne cechy które powinny posiadać osoby prowadzące grupy spotkaniowe dramy, otóż osoby takie powinny:
1. Zachowywać się zgodnie ze swoimi przekonaniami.
2. Bezwarunkowo akceptować uczestników, muszą ich przyjmować takimi, jakimi są w danej chwili.
3. Muszą oni charakteryzować się empatycznym rozumieniem, umiejętnością wczuwania się w przeżycia osób uczestniczących w sesjach.
Kolejny rozdział ma nas rozluźnić po tym wstępie historycznym jest on jednak niewątpliwie bardzo ważny : „Drama a zabawa”. Na wstępie mamy tu cytowane słowa Antoine De Saint- Exupery: ”Wszyscy dorośli byli kiedyś dziećmi. Choć niewielu z nich o tym pamięta”.
Autorka podkreśla bardzo ważną rolę i funkcje zabawy w rozwoju dzieci. Otóż zabawa czy to w świecie ludzi czy innych zwierząt towarzyszy każdemu szczególnie w początkowej fazie rozwoju. Należy ona do czynności idealnych, zaspokaja bowiem zarówno potrzeby indywidualne, jak i społeczne.
Samo słowo drama pochodzi od greckiego „drao”, co oznacza „działam, walczę”. Podobnie jest w zabawie gdzie dziecko odkrywa życie i jaźń przez wysiłek emocjonalny i fizyczny, a potem przez praktyczne ćwiczenia ujęte w formie zabawy. Autorka opisując współczesną zabawę dziecięcą zauważa jak gwałtowne zmiany nastąpiły w tej kwestii. Zabawy zespołowe z innymi dziećmi zastąpiły zabawy indywidualne. Dzieci bawią się z komputerem, czy samotnie układają klocki Lego, jest to niewątpliwie niepokojące jeśli chodzi o dalszy rozwój interakcji międzyludzkich na dalszym etapie rozwoju. Co do tytułu podrozdziału miałbym jednak pewien zarzut ponieważ tytuł: „Współczesna zabawa dzieci” aktualnie może być odbierany w sposób prawidłowy lecz np. za 10 lat będzie odbierany błędnie. Jeśli chodzi o psychologiczne etapy rozwoju dramy u człowieka to następują one od dzieciństwa do dorosłości. Każdy nauczyciel projektujący działania dotyczące dramy powinien brać pod uwagę etap dramowego rozwoju swoich podopiecznych, ponieważ inaczej wygląda drama dla najmłodszych, inaczej dla młodzieży. Musi on wziąć pod uwagę także różnice indywidualne pomiędzy uczniami.
Drama w kulturze człowieka. Jak piszę autorka: „Musimy pamiętać iż w życiu codziennym obserwujemy tysiące wydarzeń, które są wydarzeniami o charakterze dramowym : życie religijne, społeczne, artystyczne. Zasadne przy tym wydaję się użycie terminu „dramowy” choćby przez fakt improwizowanego charakteru tychże sytuacji oraz celowego działania, mającego na celu kształcenie postaw i poglądów”. Pamiętajmy jednak iż od początku swego istnienia człowiek niezadowolony ze swojego realnego życia zawsze stwarzał światy wyobrażone. Zawsze coś opowiadał aby uatrakcyjnić swoją egzystencję.
Może to być właśnie jeden z elementów dramy naturalnej, pozwalający odgrywać role inne niż te które zostały nam przypisane. Trudno się z tym nie zgodzić ponieważ któż z nas próbował pełnić roli innej niż ta która została mu w pewien sposób przypisana, któż nie chciał być kimś innym i któż w tą inność nie wierzył ?. Jak zauważa pani Pankowska cytując słowa Gombricha iż na historię składają się dzieje kobiet i mężczyzn, nie rzezi i wojen. Jest to właśnie myślenie dramowe.
Druga część książki zatytułowana jest : ” Drama kreatywna”. Na początku tej części mamy rozwinięty temat nieporozumień związanych z tym terminem. Otóż często dramę utożsamia się tylko z zabawą jednak jak piszę autorka, drama jeśli mielibyśmy ją klasyfikować w jakiejś kategorii z pewnością bliższa była by sztuce niż zabawie, ponieważ drama sama w sobie jest procesem długo trwałym, złożonym i wymagającym bardzo dobrego przygotowania warsztatowego. Kolejnym błędem jest według autorki identyfikacja dramy edukacyjnej z psychodramą. Psychodrama jest metodą terapii, dzięki której pacjent redukuje swoje wewnętrzne napięcia poprzez działanie. Techniki psychodramy dotyczą często ludzi z zaburzeniami psychicznymi, ponieważ do działania trzeba im stworzyć świat dopasowany do ich potrzeb, psychodrama musi kierować się zupełnie odmiennymi regułami niż drama edukacyjna.
Drama jest stosowana zarówno w dydaktyce jak i w sztuce ponieważ jak mówi Seneka :” Uczymy się nie dla szkoły, lecz dla życia”.
Krystyna Pankowska jako pierwsza w Polsce podejmuję się analizy pełnej dramy kreatywnej. Na początek mamy opisaną dość dokładnie dramę klasyczną na którą składa się na 11 etapów wśród których znajduje się np. zobrazowanie marzeń uczestników, rozmowa z kandydatami , ustalanie kierownictwa, rozwiązanie danego problemu, powrót do dramy i dyskusja końcowa. Następnie nakreślony jest plan przekształcenia dramy klasycznej w pełną dramę kreatywną. Autorka bardzo dokładnie opisuje główne elementy dramy. W skład której wchodzą: temat, symbolizacja, rola poszczególnych uczestników, zagadnienie fikcji i konflikt który nie kończy się jak w normalnym dramacie jakimś zdarzeniem lecz dyskusją na temat przeprowadzonych działań. W tej części dowiadujemy się dużo odnośnie warsztatowej umiejętności tworzenia dramy. Mamy tu podane przykłady tematów, jak i porady odnośnie tego w jaki sposób tworzyć własny temat, aby pamiętać o konkretności tematu i dostosowanym poziomie trudności. Jeśli chodzi o symbolikę podkreślona jest jej wielka rola w tworzeniu dramy ponieważ dzięki niej wyznaczamy swoistą głębie znaczeń. Podkreślona tu jest bardzo istotna rola symbolu zarówno w czasach historycznych jak i w świecie współczesnym. W dramie natomiast nie chodzi o to aby np. stroje uczestników czy rekwizyty były zrobiony w sposób bardzo dokładny odwzorowujący idealnie jakieś zagadnienie, ale właśnie o symbolikę pewnych spraw. Takimi rzeczami może być np. lalka symbolizująca małe dziecko. Rozwija to również wyobraźnie dzieci i umiejętność zastępowania pewnych przedmiotów innymi. Jeśli chodzi o role odgrywane przez poszczególnych uczestników to zagadnienie jest bardzo obszernie opisane i nie ma się co dziwić, ponieważ jest to jedno z głównych zagadnień dotyczących dramy. Uczy ono zarówno umiejętności improwizacji, odgrywania poszczególnych ról, kontaktów społecznych, współpracy, kształtowania pamięci i wielu innych zagadnień.
Zagadnienie konfliktu podzielone jest na konflikt psychiczny i społeczny. Oczywiście w każdej grupie ludzi współpracujących ze sobą w którymś momencie zaczynają się tworzyć konflikty. Autorka wysuwa dość śmiałą tezę, iż istotą dramy jest konflikt. Mamy opisane przykłady łagodzenia i radzenia sobie z konfliktami.
Ta część książki jest bardzo ciekawa szczególnie dla przyszłych pedagogów chcących stosować dramę w swojej pracy. Mamy tu bardzo dużo porad i wskazówek w jaki sposób stworzyć prawidłowo dramę od podstaw. Na dużą uwagę zasługuję fakt iż autorka, jak sama podkreśla, jako pierwsza w Polsce podjęła się pełnej analizy dramy kreatywnej.
Kolejna część to: „Drama i wychowanie”. Ważną rolę w dramie odgrywa twórczość która jest nam w pewien sposób dana, jednak niestety potencjalność ta często ginie w miarę kulturowej adaptacji człowieka. Jednym z podstawowych celów dramy jest właśnie uruchomienie własnej postawy twórczej każdego człowieka. Kolejne aspekty ważne w dramie to wyobraźnia która pozwala stworzyć nowe pomysły i pokonać brak odpowiednich środków, emocje które mają ogromny wpływ na prace uczniów jak i empatia która jest bardzo ważna przy współpracy z innymi uczestnikami. Pani Krystyna Pankowska wysuwa bardzo optymistyczną tezę iż drama jest niejako treningiem życia. Jak mówi Seneka, żadna umiejętność nie jest trudniejsza niż umiejętność życia, a autorka zauważa że: „ uczenie życia” to dziedzina niestety zaniedbywana czy wręcz niezauważona przez szkołę. Właśnie temu problemowi ma za zadanie wyjść naprzeciw pedagogika dramy. Ważna w pedagogice dramy jest również intuicja. Niestety często spotykamy się również z tzw. trudnymi sytuacjami życiowymi, z którymi musimy sobie radzić i czego musimy nauczyć naszych uczniów. Podane mamy przykłady kilku trudnych sytuacji oraz opis kolejnych etapów rozwiązywania tych sytuacji. Uważam to za pomysł bardzo dobry, ponieważ często pedagogowie nie wiedzą w jaki sposób radzić sobie z takimi sytuacjami jak je pokonywać, tu mamy odpowiedź.
Kolejny rozdział to nowe zadania edukacyjne. We współczesnym świecie dość ważnym zagadnieniem jest odróżnienie fikcji od rzeczywistości ponieważ wokół mamy mnogość komputerów , gier telewizyjnych, filmów. Młody człowiek może w tym wszystkim się zgubić i przestać wyróżniać rzeczywistość jako taką. Tą kwestie mamy poruszoną w tym rozdziale. Duży nacisk jest tu położony na człowieka jako istotę cielesną, świadomą swojego człowieczeństwa. Opisany jest język ciała czy świadomość przestrzeni. Następnie przedstawiona jest drama w wychowaniu w przestrzeni wartości. Zadaniem dramy jest również kształtowanie odpowiednich wartości, dóbr, wywyższanie pojęcia dobra i przekazywanie tych wartości. Drama może pełnić również role socjalizacyjne pomagać ludziom z problemami, przenosić ich na lepszą stronę życia. Jeśli chodzi o wychowawcze możliwości dramy to są one bardzo duże. Najważniejszy jest tu nauczyciel który jest mistrzem dla uczniów i wskazuje im odpowiednie kierunki rozwoju.
Jeśli chodzi o ocenianie to w ujęciu wychowawczym, drama jest niemożliwa do oceny ponieważ nie możemy w skali liczbowej ocenić czy ktoś bardziej uwrażliwił się na innych, czy jego system wartości uległ zmianie jest to po prostu niemożliwe.
W zakończeniu mamy postawione pytanie które stoi w centrum dramy: „kim jest człowiek”, na ile jest istotą nie udającą nikogo, naturalną , autentyczną. Pytanie to jest bardzo trudne do rozstrzygnięcia, stanowi jednocześnie jeden z najważniejszych problemów pedagogicznych. Autorka twierdzi iż drama to umiejętność poruszania się po życiu , osiągania wprawy we wszystkich działaniach ludzkich, a zatem podstawową definicją dramy jest po prostu „ćwiczenie życia”. Drama jest również sposobem przekroczenia samego siebie, swoich słabości. W książce mamy również ciekawe spostrzeżenia odnośnie świata który zmierza w złym kierunku, świata w którym musimy ratować swoje człowieczeństwo. Mamy tu również spostrzeżenie odnośnie szkoły która nie przekazuje uczniom najważniejszych wartości.
Podsumowując muszę przyznać że książka wywarła na mnie dobre wrażenie. Poza opisem samego zagadnienia dramy mamy tu również dużo ciekawych spostrzeżeń na temat edukacji, czy też świata współczesnego. Drama jest ukazana jako zagadnienie ważne nie tylko wpływające na edukacje ale również na życie człowieka. Bardzo podoba mi się podział książki na 3 części z której pierwsza dotyczy teorii dramy, druga opisuje praktyczne zastosowanie dramy, trzecia część natomiast porusza sprawę dramy i wychowania. Można dzięki temu łatwo odnaleźć interesujące nas zagadnienia. Książka napisana jest z dużym optymizmem językiem bardzo przystępnym dzięki czemu czyta się ją przyjemnie, co nie oznacza że jest ona pozbawiona nowych i odkrywczych treści wręcz przeciwnie gdyż jak podkreśla sama autorka w książce po raz pierwszy została podjęta próba pełnej analizy dramy kreatywnej. Co do minusów tej książki trudno mi cokolwiek znaleźć może dlatego że moja znajomość zagadnienia dramy jest dość mała, ale cóż będę się starał zwiększyć swoją wiedzę odnośnie tego zagadnienia.


Autorem tego wpisu gościnnego jest Sebastian Szczitinin.

Data aktualizacji: