"Podmiotowe i społeczne warunki twórczej aktywności artystów" Irena Pufal-Struzik

Książka Ireny Pufal-Struzik pt. „Podmiotowe i społeczne warunki twórczej aktywności artystów” powstała z potrzeby poszukiwania odpowiedzi na pytanie o rolę czynników osobowościowych i społecznych w kreatywnej aktywności człowieka. Jest to pytanie bardzo aktualne bowiem twórczość zalicza się do tej aktywności, która wynika ze specyfiki ludzkiego sposobu bycia i rodzi potrzebę spełniania wyższych dla każdego dążeń. Twórczość jest wyższą formą aktywności podmiotowej prowadzącej do powstania nowych i społecznie wartościowych wytworów. Książka zawiera wynik wieloletnich badań, które zostały przeprowadzone przez autorkę. Skupiła się ona nad społecznymi uwarunkowaniami twórczej aktywności ludzi w różnych dziedzinach takich jak: nauka, sztuka czy technika.
Przeprowadzone badania miały na celu odpowiedzenie na pytania dotyczące czynników psychicznych i społecznych, które ukierunkowują aktywność podmiotu na przekraczanie granic własnych osiągnięć i tworzenie nowych wartości w sztuce. Autorka podjęła także próbę odpowiedzenia na czym polega motywacyjny mechanizm twórczej aktywności artystów, który można nazwać twórczym ukierunkowaniem. Znajdziemy także odpowiedź na pytanie jakie czynniki osobowości są najbardziej zaangażowane w podejmowanie i realizowanie pracy twórczej oraz które z czynników najbliższego środowiska osoby twórczej kształtują korzystny kontekst społeczny twórczości artystycznej. Ostatnim z postawionych pytań jest: Jakie jest miejsce twórczej aktywności a systemie wartości osób twórczo aktywnych?
Praca Ireny Pufal-Struzik nad odpowiedzią na powyższe pytania składa się z dwóch części: teoretycznej i empirycznej (badawczej). W pierwszej części można znaleźć teoretyczne postawy uwarunkowań psychologicznych o charakterze podmiotowym oraz środowiskowym. Autorka skupia się na problemach dotyczących sposobu spostrzegania twórczości w różnych koncepcjach człowieka w psychologii. Poruszany jest także temat jednostki twórczej spostrzeganej jako aktywny i wielostronnie uwarunkowany podmiot. Znajdziemy również zagadnienia dotyczące problemów związanych z podmiotowymi uwarunkowaniami twórczego procesu. Wyodrębnione zostały cechy „twórczej osobowości”, motywacja aktywności twórczej, możliwości i osiągnięcia twórcze osób w zróżnicowanym wieku, gdzie aktywny sposób życia pozwala na ciągły rozwój oraz wartości twórczości w indywidualnej koncepcji życia.
Powołując się na różne koncepcje procesu twórczego Irena Pufal-Struzik wyróżnia:
• Behawioryzm, gdzie wyjaśniono tworzenie przez organizm nowych psychicznych działań „metodą prób i błędów”. Twórczość uważana była za szczególny rodzaj zachowania sprawczego lub wewnętrzny proces mediacyjny (D.E Berlyne).
• Psychologię postaci, która potwierdziła zasadę samodzielnej organizacji struktur psychicznych. Nowy wytwór traktowano jako akt szybkiego przekształcania struktur ( M. Wertheimer)
• Analizowanie wpływu czynników motywacyjnych na zachowanie, poszukując ich w ludzkich popędach. Mogą one bowiem ujawnić się w twórczości – zjawisko katharsis (Z. Freud).
• Nurt nieklasycznych koncepcji twórczości. Znajduje się tam podział na myślenie konwergencyjne i dywergencyjne. J. P Guilford stworzył testy do mierzenia wyżej wymienionych rodzajów myślenia.
• Humanistyczne koncepcje człowieka, gdzie podstawowym pojęciem jest samorealizacja rozumiana jako naczelny i ostateczny cel dążeń jako proces aktualizacji twórczego potencjału jednostki.
• Natomiast Andrzej Góralski zalicza psychologiczne koncepcje człowieka do ważnych idei podmiotowych w życiu i nauce. Traktuje je jako drogowskazy, które mogą pomóc w podejmowaniu wyborów, pokazują najbardziej charakterystyczne cechy człowieczeństwa, analizujące uwarunkowania i mechanizmy rozwoju lub nabywania ich, ukazujące konkretne obszary aktywności życiowej wiążących się z urzeczywistnianiem konkretnej koncepcji człowieczeństwa, wprowadzając jej koncepcje poznawcze i praktyczne.
W swojej pracy autorka zaprezentowała środowiskowe uwarunkowania twórczej aktywności. Przedstawiła prokreatywny i antykreatywny kontekst społeczny, gdzie wyróżniła środowisko rodzinne a twórczy rozwój człowieka, środowisko szkolne oraz socjalizację rodzajową jako źródło barier twórczego rozwoju. Bardzo ważnym zagadnieniem ,który został poruszony jest wychowanie dziecka oraz podejście do niego. Każda rodzina wytycza dziecku drogę, kształtuje jego poczucie wartości, pokazuje jak dziecko widzi siebie pośród innych w świecie, ukierunkowuje go, przez co warunkuje jego przyszłe osiągnięcia i aspiracje, nadaje sens życiu. Poprzez podejście do dziecka wytwarzane są dwa odmienne typy atmosfery w rodzinie. Pierwsza nazywana negatywną, gdzie dziecko czuje dystans, wrogość, chłód emocjonalny, wręcz poczucie braku miłości. Druga to atmosfera wsparcia i miłości. Dziecko pa poczucie wsparcia dla wszelkich prób własnego rozwoju zdolności.
W środowisku szkolnym bardzo ważnym czynnikiem jest uświadomienie nauczycielowi celów i znaczenia kreatywnego nauczania. Dzieci powinny być wyposażone w wiedzę, która jest niezbędna do operacjonalizacji celów twórczych w procesie dydaktycznym. Nauczyciele muszą również byś zapoznani ze specyfiką procesu twórczego, osobowości twórców i społecznego kontekstu twórczego. Szczególnie trzeba uwzględnić rolę środowiska rodzinnego i szkoły. Ważnym jest wyposażenie nauczycieli w umiejętności diagnozowania twórczych zdolności uczniów oraz pomocne jest zrozumienie specyfiki zachowań dzieci twórczych w klasie. Poruszony został problem uwrażliwienia na przeszkody w rozwoju twórczego potencjału dziewcząt. Wynika to z zaistniałych stereotypów na temat płci. Konsekwencją tego jest brak akceptacji dla przejawów nonkonformizmu w myśleniu i zachowaniu twórczych dziewcząt.
W swojej pracy autorka powołuje się także na J. A Ponamariowa, który wyróżnił szereg motywów twórczej aktywności:
• Dążenie do procesu twórczego
• Dążenie do poznania nowych informacji i faktów
• Dążenie do odkryć
• Dążenie do ustanowienia i uogólnień
• Dążenie do rozwoju duchowego
• Dążenie do samo wyrażenia i samo potwierdzenia
W drugiej części swojej książki zawarte są metodologiczne koncepcje badań własnych oraz analiza rezultatów tych badań. Zostały tutaj zawarte informacje o programie badawczym obejmującym problemy badawcze, zmienne i ich wskaźniki, hipotezy badawcze, techniki narzędzia badawcze wykorzystane dla potrzeb badań własnych, charakterystykę osób objętych badaniem i procedury badań. W końcowej części przedstawione są wyniki badań osobowości w grupie twórczych i nietwórczych osób. Poddano analizie system potrzeb psychicznych i motywację specyficzną dla aktywności twórczej osób badanych. Znajdziemy także wyniki badań dotyczące systemu wartości oraz zostały zaprezentowane doświadczone przez badanych artystów w przeszłości oraz obecnie występujące i przewidywane czynniki społecznego kontekstu ich działalności twórczej. Rezultaty badań przedstawione zostały
w formie graficznej. Autorka wyraża potrzebę dalszego kontynuowania przeprowadzania badań empirycznych nad charakterem interakcji czynników podmiotowych i środowiskowych determinujących aktywność twórczą w różnych dziedzinach.
Książka Ireny Pufal-Struzik pt. „Podmiotowe i społeczne warunki twórczej aktywności artystów” jest pozycją, która stanowi bardzo ważny element w procesie poznawania mechanizmów twórczości oraz czynników, które ową twórczość warunkują. Przedstawia teoretyczne koncepcje, które mają potwierdzenie empiryczne. Dzięki specjalistycznemu a zarazem zrozumiałemu przyjemnemu językowi książka jest miła i przystępna w odbiorze. Autorka podejmuje w swojej pracy bardzo ważne zagadnienia rozwoju twórczości oraz warunków jej powstawania. Ta pozycja w literaturze pomoże przybliżyć czytelnikowi cechy osoby twórczej, motywacji, możliwości oraz wartości twórczości. Odbiorcy mają możliwość przybliżenia sobie istoty wpływu różnych rodzajów środowisk na rozwój kreatywnego działania. Jako studentka specjalności zajmującej się zdolnością w szkole polecam lekturę tej właśnie książki.


Autorem tego wpisu gościnnego jest Kinga Kołodziej.

Data aktualizacji: