"Wybrane zagadnienia edukacji i uczniów zdolnych" Wiesława Limont i Joanna Cieślikowska

Pozycja polecona przez profesora Andrzeja Góralskiego pod tytułem „ Uczeń – Nauczyciel – Edukacja” jest zbiorem artykułów, które zostały napisane przez autorów nie tylko z kraju, ale również zza granicy. Pierwszy rozdział zatytułowany „Psychologiczne i neurobiologiczne podstawy rozwoju zdolności” zawiera cztery artykuły. Pierwszy artykuł autorstwa Andrzeja Strzałeckiego poświęcony jest znaczeniu osobowościowych procesów integracyjnych dla rozwoju zdolności i skutecznego działania młodzieży uzdolnionej. Autor analizuje spór, który „dotyczy tego, w jakim stopniu osobowość twórcy jest rezultatem samoistnych procesów wzrostu, a w jakim zależy od czynników środowiskowych.” Przedstawia model Stylu Twórczego Zachowania (STZ), który pozwala na pomiar niezależnych wymiarów wyizolowanych w wyniku analizy czynnikowej przeprowadzonej na próbie 1390 osób.
Te czynniki to:
• Aprobata życia
• Silne ego
• Samorealizacja
• Giętkość struktur poznawczych
• Wewnętrzna sterowność
Drugim artykułem autorstwa Aleksandry Tokarz jest podjęcie rozważań na temat „Procesów motywacyjnych a dyspozycji do wybitnych osiągnięć w kontekście rozwoju”. Autorka zajmuje się istotą twórczości, gdzie dialektyczny i skomplikowany charakter procesu twórczego możemy spotkać zarówno u dzieci jak i u dorosłych. Stanowi to narzędzie heurystyczne wykorzystywane jako technika w treningu twórczego myślenia. Następnie przedstawione zostały związki i zakłócenia w funkcjonowaniu wybitnych i zdolnych oraz specyfika motywacji do aktywności twórczej i twórczości. Zajmując się rozwojem mechanizmów motywacyjnych: od bezradności do autonomii, A. Tokarz przytacza cztery typy motywacji instrumentalnej, amotywację oraz typ piąty – motywację autonomiczną.
Artykuł Danieli Ostatnikovej i Petera Celeca jest omówieniem badań prowadzonych nad zależnością między poziomem testosteronu ślinowego a zdolnościami poznawczymi osób w różnym wieku. W swoich rozważaniach autorzy przyznają, że problem neurobiologicznego podłoża inteligencji nadal pozostaje nierozwiązany. Wyrażają konieczność nad przeprowadzeniem kolejnych badań nad genetycznymi i środowiskowymi wpływami na powstawanie i kształtowanie się struktur nerwowych w mózgu dziecka szczególnie uzdolnionego.
Natomiast Joanna Dreszer oraz Sylwia Bedyńska zajęły się przybliżeniem zagadnień związanych z subiektywną percepcją czasu a różnicami w funkcjonowaniu poznawczym człowieka. Podejmują próbę zarysowania współczesnego kontekstu badań inteligencji, które zakładają związki między efektywnością procesów poznawczych, a ich czasową segmentacją. Próbują odpowiedzieć na pytania „Czas, czyli NIC?” oraz „Czy neuropoznawczy METRONOM może mieć coś wspólnego z IQ?”
Drugi rozdział, który został zatytułowany „Uczeń zdolny a środowisko” zawiera pięć artykułów. Rozpoczyna Artykuł Franza J. Monks`a i Robin Pfluger, gdzie omawiają wyniki badań. Owe badania zostały przeprowadzone w 21 państwach Europy i dotyczyły opieki i kształcenia uczniów zdolnych. Zajmują się także prawodawstwem szkolnym, ustawami oraz wytycznymi. Przedstawiają środki motywujące i priorytety postępowania. Autorzy stwierdzają, że w 11 krajach oczekuje się wprowadzenia zmian w prawodawstwie szkolnym, co pozwoli na polepszenie różnych sposobów opieki nad uzdolnionymi uczniami. Większość krajów oczekuje specjalnych programów przeznaczonych dla dzieci wysoko uzdolnionych. Wyrażają także życzenie wymiany doświadczeń pomiędzy szkołami w regionie oraz na poziomie europejskim.
Jolana Laznibatova zajęła się zagadnieniem ucznia zdolnego na Słowacji. Przedstawia koncepcje opieki na podstawie projektu alternatywnej opieki nad uzdolnionymi dziećmi.
Kolejnym artykułem autorstwa Wiesławy Limont jest charakterystyka ucznia zdolnego, który stanowi problem wychowawczy. W swoim artykule charakteryzuje sylwetkę ucznia zdolnego oraz problemy rozwoju społeczno-emocjonalnego.
Marzena Trela w swoich rozważaniach przybliża mało znany w Polsce Akcjotopowy model zdolności, który opracował Albert Ziegler. „Akcjotop rozumie się jako system, w którym jego poszczególne elementy wchodzą ze sobą w różnorodne interakcje, zmieniają się i ewoluują” Autor założył, że zagadnienia zdolności nie są związane z cechami osoby, ale z jej działaniami, aktywnościami oraz rozwojem w określonym założonym systemie.
Rozdział drugi zakończony jest pracą Teresy Gizy, która jest także poświęcona badaniom dotyczącym charakterystyki uczniów zdolnych opracowanej w oparciu o opinie nauczycieli.
Trzeci rozdział pod tytułem „Nauczyciel w pracy z uczniem zdolnym” otwiera artykuł autorstwa Andrzeja Sękowskiego. Podejmuje on temat rozwijania inteligencji i mądrości w kształceniu i wspomaganiu ucznia szczególnie zdolnego. Uważa, iż rozwijanie mądrości i inteligencji można uzasadnić teoretycznie jak i praktycznie.
W kolejnym artykule Bogusława Gołębniak analizuje problem streamingu. Jest to zróżnicowana oferta kształcenia dla uczniów o różnych poziomach zdolności oraz stawia pytania na temat kształcenia i posiadanych kompetencji nauczycieli. To zagadnienie kompetencji i kształcenia rozwija w swojej pracy Joanna Cieślikowska. Przedstawia ona badania na temat nauczyciela ucznia zdolnego. Przedstawia cechy osobowości i predyspozycje intelektualne, kompetencje zawodowe oraz przekonania filozoficzne. Ostatnim artykułem trzeciego rozdziału jest „Rozpoznawanie potencjału twórczego ucznia – dysonans deklaracji i możliwości nauczycieli” autorstwa Katarzyny Krasoń z Uniwersytetu Śląskiego. W swojej pracy autorka przedstawia badania sygnalne poprzez wskazanie dróg poszukiwań. Zwraca uwagę na umiejętności poznawania uczniów przez nauczycieli uczących w klasach IV – VI i potrzebę zastanowienia się nad ich ogólnymi umiejętnościami pedagogicznymi.
Czwarty rozdział poświęcony jest „Gimnazjum i Liceum Akademickiemu” w Toruniu (GiLA). Jesto to jedyna tego rodzaju szkoła w Polsce, która została powołana w celu kształcenia uczniów szczególnie zdolnych. Rozpoczyna go artykuł pod autorstwem Wiesławy Limont, gdzie omawiany jest projekt zmian organizacji i strukturze opieki oraz kształcenia uczniów szczególnie zdolnych w GiLA oraz przybliża koncepcję Centrum Edukacji i Badania Zdolności na UMK w Toruniu. Podkreśla, iż MEiN powinien uznać zagadnienie kształcenia uczniów wybitnie zdolnych za priorytet. Następny artykuł Edwarda Maliszewskiego zatytułowany jest „Partycyoacyjny model zarządzania szkołą dla uczniów szczególnie zdolnych. Zarys koncepcji”. Znajdziemy tutaj opis zarządzania w GiLA w stanie obecnym i wyzwania jakie podejmuje. Dowiemy się także o zmianach w oświacie polskiej po roku 1989. Autor zawarł także zarządzanie jakością oraz jej mierzenie. Przedmiotem rozważań artykułu Zofii Jóźwickiej jest internat jako ważne ogniwo w procesie edukacji uczniów szczególnie zdolnych. Natomiast Anna Tomczyk-Chruska zajęła się opisem biblioteki szkolnej i uznała to miejsce za szczególne w kształceniu i opiece uczniów zdolnych. Ważność wolontariatu w uspołecznieniu uczniów GiLA wskazuje Hanna Kiedewicz-Nappi. Przedstawia ona różne rodzaje motywacji, jakimi kierują się wolontariusze. Wymienia także komponenty określające stopień uspołecznienia. Rozdział zakończony jest rozważaniami Bożeny Kmiecik. Swój artykuł poświęciła wspieraniu rozwoju uczniów zdolnych na lekcjach biologii.
Ostatni rozdział zajmuje się programami edukacyjnymi dla dzieci zdolnych. Ewa Antonina Muzioł przybliża nam indywidualny program i tok nauki w świetle prawa oświatowego i w praktyce szkolnej. Opiera się na przykładzie szkoły muzycznej. Drugim artykułem ostaniego rozdziału jest praca Elżbiety Szefler. Przedstawia ona strategie kształcenia ucznia zdolnego w młodszym wieku szkolnym w wybranych koncepcjach podręczników do kształcenia literackiego i językowego. Uwzględnia poglądy wybranych autorów na funkcjonowanie uczniów zdolnych w szkole oraz cechy niektórych podręczników dla klas I-III. Wyniki realizacji projektu kształcenia językowego opisuje Anna Staszewska. Małgorzata Sławińska podkreśla konieczność zwrócenia uwagi na rozwój zdolności intelektualnych u dzieci w okresie wczesnej edukacji. Wyniki realizacji programu wykorzystującego treningi twórczości na stymulację rozwoju zdolności twórczych młodzieży gimnazjalnej omawia Aleksandra Kozłowska. Możliwość rozwijania kreatywności na zajęciach rytmicznych wskazuje Karolina Wojteczek. Artykułem zamykającym są, przedstawione przez Jolantę Łysakowską-Blok oraz Renatę Świerczewską, metody pracy z dziećmi zdolnymi w przedszkolu.
Publikacja powstała dzięki zbiorom artykułów wybitnych pedagogów, psychologów, nauczycieli i specjalistów. Każdy z artykułów poprzedzony jest streszczeniami w języku angielskim. Zdecydowanie polecam tę pozycję, ponieważ obok teoretycznych treści pokazywane są badania uwzględniające różne aspekty rozwoju zdolności uczniów. Atutem publikacji jest przedstawienie zagadnienia edukacji uczniów zdolnych poprzez różne aspekty zaczynając od neurobiologicznych, psychologicznych a kończąc na środowiskowych. Dzięki książce nauczyciel może pozyskać wiadomości z zakresu kształcenia ucznia zdolnego ogólnie, ale także w konkretnych dziedzinach takich jak zajęcia z rytmiki, czy też języków obcych i biologii. Dzięki podziałowi książki na artykuły czytelnik w łatwy sposób odnajdzie to, co go w danej chwili interesuje i z jakiego zakresu potrzebuje wsparcia literackiego. Język jest przystępny. Zawarte zostały liczne przykłady, dzięki czemu treść staje się bliska czytelnikowi. Jako studentka specjalności zajmującej się tematyką kształcenia uczniów zdolnych polecam książkę Wiesławy Limont oraz Joanny Cieślikowskiej.


Autorem tego wpisu gościnnego jest Kinga Kołodziej.

Data aktualizacji: