"Zadanie metoda rozwiązanie” Techniki twórczego myślenia zbiór I Andrzej Góralski

RECENZJA KSIĄŻKI
Ostatnio przeczytałam książkę napisaną pod redakcją Andrzeja Góralskiego, pod tytułem „ Zadanie metoda rozwiązanie” Techniki twórczego myślenia zbiór I , wydaną przez Wydawnictwo Naukowo – Techniczne w Warszawie, w 1977 r.
Książka jest pracą zbiorową, napisaną przez osoby zajmujące się heurystyką, skupione w ramach Sekcji Heurystyki Polskiego Towarzystwa Cybernetycznego i Zespołu Heurystyki Międzyuczelnianego Instytutu Filozofii i Socjologii przy UMCS.
Książka składa się z siedmiu rozdziałów. Pierwszy rozdział wprowadza do tematu, cztery kolejne opisują podstawowe metody rozwiązywania zadań twórczych, natomiast ostatni definiuje zasadnicze warunki skuteczności zastosowania poszczególnych metod.
Na wstępie, autor wprowadza nas w problematykę heurystyki. Przytacza definicje i charakterystyczne cele tej dziedziny.
Przedmiotem heurystyki jest ogół działań, podejmowanych przez człowieka, rozwiązującego twórczo zadania praktyczne, poznawcze lub zadania przekazu.
Specyficzne cele heurystyki to:
1) Wyróżnianie typowych czynności, wykonywanych przy uprawianiu rzemiosła twórczego i ich analiza, prowadząca do definicji sprawozdawczych.
2) Opisywanie procedur twórczego rozwiązywania zadań.
3) Konstruowanie i uzasadnianie norm działania twórczego.
W rozdziale tym autor wyjaśnia również różnice pomiędzy heurystyką a prakseologią.
W pierwszym rozdziale czytelnik może ponadto poznać znaczenie terminów: zadanie, metoda i rozwiązanie oraz definicję metod opracowanych przez Kotarbińskiego, Polya i Kartezjusza.
W podrozdziale „Klasyfikacja metod” czytelnik ma okazję poznać podstawowe cechy metod heurystycznych, które brzmią następująco:
1) Uniwersalność.
2) Dążenie do rozumienia procesu rozwiązywania i jego uwarunkowań psychologicznych, a zwłaszcza dążenie do kształtowania pożądanych postaw rozwiązującego.
3) Rozdzielność i odmienność fazy poszukiwania od fazy oceny rozwiązania.
4) Stwarzanie uwarunkowań sprzyjających powiązaniu zadania z elementami wcześniej nagromadzonej wiedzy, a zwłaszcza odwoływania się do analogii i indukcji, jako podstawowych form rozumowania wiarygodnego.
5) Trudność oceny skuteczności zastosowania.
Rozdział drugi dotyczy tematyki dialogu sokratejskiego. Przedstawiona została w nim geneza, struktura i podane przykłady zastosowań dialogu.
Przez dialog, należy rozumieć rozmowę między dwiema osobami, spełniającymi jednocześnie dwa warunki:
– jest to swobodna, żywa, naturalna, wymiana myśli
– przy całej swojej naturalności i swobodzie musi ona przechodzić określone etapy, posuwając dyskutowaną kwestię naprzód.
W dialogu sokratejskim pytania ogrywają podstawową rolę. Dialog zaczyna się pytaniem i często też kończy się pytaniem. W dialogu to mistrz jest tym, który „nie wie”, zaś uczeń tym, który „wie”.
Konwersacja dzieli się na dwie podstawowe części:
-elenktyczna ( zbijająca, negatywna)
-maieutyczna ( naprowadzająca, pozytywna)
Dialog sokratejski można zastosować w nauczaniu matematyki i wynalazczości technicznej. Dialog można także napotkać w dziełach wielu filozofów.
W dalszej części utworu, czytelnik ma okazję zapoznać się z metodą George Polya. Na wstępie, autor przytacza krótką wzmiankę biograficzną o uczonym, a następnie omawia istotę metody, której podstawową dyrektywą jest odgadywać i sprawdzać.
Metoda składa się z pięciu zasadniczych operacji, a zarazem etapów rozwiązywania zadań:
1) Zrozumienie zadania
2) Układanie planu rozwiązania
3) Wykonanie planu
4) Sprawdzenie wyniku
5) Refleksja nad rozwiązaniem
W rozdziale trzecim czytelnik znajdzie także trzy reguły postępowania rozwiązującego i siedem reguł preferencji.
Metodę Polya można stosować zarówno do rozwiązywania zadań, jak i do nauczania rozwiązywania zadań. Szczególnie efektywne jest zastosowanie metody do rozwiązywania zadań, które są ćwiczeniami matematycznymi.
W rozdziale czwartym czytelnik zapoznaje się z tematyką Analizy morfologicznej, opracowanej przez Zwickego w latach 1938- 1948.
Celem tej metody jest:
1) Zapobieganie tendencyjności badań
2) Stworzenie uwarunkowań sprzyjających komplementarności sformułowania zadania
3) Stworzenie możliwości dochodzenia do niekonwencjonalnych rozwiązań
Autor wspomina także o tym, że pionierem badań morfologicznych w Polsce był Konrad Rudnicki, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego.
W dalszej części rozdziału znajdziemy także informacje o procedurze morfologicznej i stadiach. Stadium pierwsze: postawienie zadania, obejmujące następujące kroki:
1) Wybór dziedziny
2) Zakreślenie granic zadania poprzez tyczenie
3) Zdefiniowanie zadania
Stadium drugie: analiza składa się z dwóch kroków:
1) Analiza zadania
2) Analiza rozwiązań
Stadium trzecie: synteza składa się z następujących kroków:
1) Budowa skrzynki morfologicznej
2) Ustalenie mierników oceny rozwiązania
3) Redukcja skrzynki i wybór rozwiązania
Analizę morfologiczną zastosowano do rozwiązywania wielu problemów naukowych i gospodarczych.
Analiza rozdziału piątego, umożliwia czytelnikowi zdobycie informacji o metodzie synektyki, której autorem jest William J. J. Gordon. W dalszej części czytelnik dowiaduje się, że synektyka jest metodą twórczego rozwiązywania problemów, która wykorzystuje zdolność i pojemność ludzkiego umysłu do łączenia razem, na pozór niepowiązanych ze sobą elementów. Celem synektyki jest osiągnięcie kontroli nad nieświadomymi procesami twórczymi, przy użyciu myślenia metaforycznego. Jedną z podstawowych zasad jest praca w grupie oraz umiejętność odrzucania w myśleniu ukrytych reguł, na rzecz pozornie niemożliwych porównań i rozwiązań.
Najbardziej charakterystycznym rysem synektyki jest systematyczne stosowanie analogii, jako środka stopniowego oddalania się od rozwiązywanego problemu, w jego ujęciu dotychczasowym.
Terenem zastosowań synektyki jest przemysł, ale Gordon próbował także zastosować synektykę do nauczania szkolnego.
Z treści rozdziału szóstego czytelnik czerpie wiedzę na temat heurystyki informatycznej. Obejmuje ona wiele dziedzin, zagadnień, tworzy cały zespół specyficznych metod i środków, częściowo opartych na pojęciach i metodach informatyki, matematyki, logiki, automatyki, teorii gier i podejmowania decyzji oraz badań operacyjnych. Stosuje i rozwija także elementy różnych teorii psychologicznych.
W dalszej części utworu wymienione zostały dziedziny heurystyki informatycznej, do których zaliczamy:
1) Metody organizacji programów heurystycznych
2) Metody modelowania wnioskowań: dedukcyjnych, indukcyjnych, statystycznych i przez analogię
3) Metody określania informacji niezbędnej do rozwiązywania danej klasy zadań oraz reprezentacji maszynowej tej informacji.
4) Automatyczne programowanie
5) Metody reprezentacji wiedzy o świecie i „mikroświatach”
6) Metody automatycznego uczenia się
7) Metody rozpoznawania postaci
8) Tworzenie uniwersalnych systemów rozwiązywania zadań
9) Badania psychologiczne, lingwistyczne i fizjologiczne dla potrzeb tworzenia programów i modeli heurystycznych.
Z lektury rozdziału czytelnik może dowiedzieć się także , jakie są cechy charakterystyczne programowania heurystycznego. Ma ono zastosowanie w wielu różnych dziedzinach wiedzy i umiejętności. Oto kilka z nich:
1) Gry
2) Matematyka
3) Logika
4) Programowanie maszyn cyfrowych
5) Rozpoznawanie postaci
6) Lingwistyka
Specyfiką heurystyki informatycznej jest to, że tworzone przez nią metody rozwiązywania zadań są przeznaczone zasadniczo dla komputerów.
Książka „ Zadanie, metoda, rozwiązanie” jest przyjemną lekturą, napisaną w sposób jasny i konkretny. Utwór podejmuje próbę przedstawienia podstawowych zasad heurystyki.
Opisane metody przedstawione są za pomocą stałego schematu: na początku jest geneza, następnie są sformułowane procedury i dyrektywy, na końcu zaś znajdują się przykłady.
Książka jest adresowana do wszystkich, którzy w swej działalności rozwiązują zadania twórcze, a zwłaszcza dla inżynierów i projektantów oraz dla pracowników nauki.


Autorem tego wpisu gościnnego jest Magdalena Rafałko.

Data aktualizacji: